۱۱ فروردین ۱۳۹۹

رهبر معظّم انقلاب: علاج برون رفت از مشکلات کشور «اقتصاد مقاومتی» است.

شناسه خبر: ۱۷۹۵۶ ۱۳ اردیبهشت ۱۳۹۶ - ۱۲:۱۴ دسته : غذا و کشاورزی, گزارش تحلیلی کارشناس: عبدالله فروتن
۰

قبل از انقلاب اسلامی ۵ برنامه عمرانی توسعه تصویب و به اجرا در آمد که سهم اقتصاد و عمران روستایی در آن بسیار ناچیز بوده است.

به گزارش مقاومتی نیوز اقتصاد روستائى يک سلسله فعاليت‌هاى اقتصادى است که در محيط روستا انجام مى‌شود؛ بنابراين هر فعاليتى که در محيط روستا انجام شده که روستائیان از آن متمتع گردند در حيطه اقتصاد روستائى قرار مى‌گيرد. از آنجایی که هدف غایی علم اقتصاد تامین مواد غذایی و رفاه عمومی تلقی می شود، لذا بررسی وضعیت و چگونگی انجام فعالیتهای کشاورزی در اقتصاد روستایی کشور از اهمیت زیادی برخوردار است. چرا که در شرایط فعلی، کشاورزی مهمترین فعالیت اقتصادی در اغلب روستاهای ایران بوده و لازم است به عنوان محور برنامه های توسعه قرار گیرد.

در گزارش های قبلی روند تغییرات اقتصاد روستایی قبل از دوره اصلاحات ارضی را بررسی کردیم و گفتیم که ایران در آن دوره هنوز به طور عمده جامعه‌ای کشاورزی بود به طوری که کشاورزی پنجاه درصد از تولید ناخالص ملی را تشکیل می‌داد و کشورمان یکی از صادر کنندگان مواد غذایی به شمار می رفت؛ سپس طرح اجرای اصلاحات ارضی در سال ۱۳۴۰ به عنوان عامل بازدارنده نفوذ کمونیسم در ایران در دستور کار آمریکاییان قرار گرفت که نابودی کشاورزی ایران را در پی داشت. همچنین این طرح افزایش ۱۴ درصدی واردات مواد غذایی و وابستگی شدید به آمریکا همراه با فقیرتر شدن میلیون ها روستایی و افزایش بیکاری را در پی داشت. در این گزارش به اقتصاد و عمران روستایی و نگاه به این مسئله در برنامه های توسعه ای قبل از انقلاب پرداخته خواهد شد.

در برنامه عمرانی هفت ساله اول(۳۴-۱۳۲۷) بخش معینی برای عمران و اقتصاد روستایی وجود نداشت؛ لکن برنامه هایی برای روستاها منظور شد که دیدگاههای اجرائی توسعه زراعی را در بر می گرفت و مظاهر عمده آن، نمایش ماشین آلات کشاورزی مثل تراکتور، موتور آبکش و بذور و کودهای شیمیایی و آموزش و روشهای بکارگیری آنها بود. اما به دلیل عدم ارتباط بین مروجان و زارعان، به هیچ وجه این طرح به اهداف تعیین شده در زمینه توسعه کشاورزی دست نیافت.

در برنامه عمرانی هفت ساله دوم(۴۱- ۱۳۳۴) توجه به عمران و اقتصاد روستایی بیش از برنامه اول بود؛ زیرا یکی از بندهای فعالیت برنامه مزبور به «عمران دهات و اراضی بایر» اختصاص یافته بود و اعتباری جهت عمران روستاها منظور شده بود و ماموران چند پیشه به نام دهیار در برخی از روستاها در مقیاس محدودی مستقر شدند. این دهیاران تحت نظارت کارشناسانی که در چند زمینه کشاورزی و روستایی تخصص داشتند، فعالیت می کردند.

در برنامه سوم عمرانی کشور(۴۶- ۱۳۴۱) که تدوین و اجرای آن با اجرای قانون اصلاحات ارضی و از هم گسیختگی نظام اقتصادی- اجتماعی دهات و تصویب قانون تشکیل انجمن های اصلاح امور اجتماعی و عمران دهات تقارن داشت، به دلیل فقدان اهداف مشخص در عمران و اقتصاد روستایی و قِلّت سرمایه گذاری، کار مهمی انجام نشد. به طور کلی می توان گفت که در این سه برنامه فصل خاصی از منابع عمرانی به روستاها اختصاص نیافت.

انجام اصلاحات ارضی در طول این برنامه موجب مهاجرت میلیونها روستایی به شهرها شد. به این ترتیب بازارهای روستایی که پیش از آن بیشتر به صورت محیط های خودکفا کمتر زیر نفوذ و سلطه بازار قرار داشت، به روی کالاهای تولیدی و وارداتی کشور گشوده شد.

عمده ترین اقدام رژیم شاهنشاهی در زمینه عمران و اقتصاد روستایی در برنامه چهارم و پنجم صورت گرفت. طی برنامه عمرانی چهارم(۵۱- ۱۳۴۷) برای اولین بار فصل خاصی با ۶/۵ میلیارد ریال اعتبار برای عمران و نوسازی دهات در نظر گرفته شد. در این برنامه به «تعمیم عدالت اجتماعی و توزیع ثمرات رشد و توسعه اقتصادی کشور بین روستائیان از طریق آبادی دهات و ایجاد تاسیسات همگانی و تامین و تسهیل و وسایل زندگی روستائیان و آماده کردن دهات برای همگامی با تحولات و پیشرفتهای سریع اقتصادی» مورد تاکید بود.

در برنامه عمرانی پنجم(۵۶-۱۳۵۲) نیز گسترش خدمات اجتماعی به روستاها به عنوان یکی از اهداف عمده در فصل امور اجتماعی تلقی شد. همچنین توزیع متعادل سرمایه گذاریهای زیربنایی، خدمات و تسهیلات رفاهی به منظور کاهش فاصله بین شهر و روستا، پی ریزی شهرهای آینده کشور، تقلیل تعداد بی شمار دهات از طریق ادغام یا تجمیع و بالاخره بهره مند ساختن اکثر جمعیت روستایی از خدمات و تسهیلات فوق، یکی از اهداف عمده این برنامه بشمار می رفت و بدین منظور نقاط روستایی کشور به سه دسته (شهرک ها، مراکز دهستان و دهات) طبقه بندی شد که برای هر یک از آنها پروژه های خاصی در نظر گرفته شد.

در گزارش بعدی به وضعیت اقتصاد جامعه روستایی در بحبوحه انقلاب اسلامی تا جنگ تحمیلی خواهیم پرداخت.

منابع:

  • کتاب کیفیت زندگی، شاخص توسعه اجتماعی، غلامرضا غفاری و رضا امیدی
  • کتاب اقتصاد ایران، ابراهیم رزاقی، نشر نی
  • کتاب مدخلی بر جغرافیایی روستایی ایران، حسن حسینی ابری
  • کتاب کارگاه برنامه ریزی روستایی، حسین آسایش


جهت احترام به مخاطبان فرهیخته، نظرات بدون بازبینی منتشر می شود. لطفا نظرات خود را جهت تعميق و گسترش بحث ارائه نمایید. نظرات حاوی توهين، افترا و تهمت به ديگران پاک می شود.