۲۸ تیر ۱۳۹۸

رهبر معظّم انقلاب: علاج برون رفت از مشکلات کشور «اقتصاد مقاومتی» است.

شناسه خبر: ۹۲۳۱۹ ۰۲ تیر ۱۳۹۸ - ۰۷:۵۹ دسته : خبر, نفت و انرژی
۰

یک کانون تفکر و نهاد سیاست پژوهی در نامه‌ای به رئیس مجلس شورای اسلامی، بر ضرورت اصلاح و تصویب طرح توسعه ظرفیت پتروپالایشی کشور که هم اکنون در دستور کار مجلس قرار دارد، تاکید نمود و اجرای هر چه سریعتر این طرح را منجر به بی اثر شدن تحریم ها و ۲ برابر شدن ارزآوری کشور نسبت به خام فروشی نفت دانست.

به گزارش مقاومتی نیوز شبکه تحلیلگران اقتصاد مقاومتی در نامه‌ای به دکتر لاریجانی رئیس مجلس شورای اسلامی، بر ضرورت اصلاح و تصویب طرح توسعه ظرفیت پالایشی و پتروپالایشی کشور که هم اکنون در دستور کار مجلس قرار دارد، تاکید کرد.

بر اساس نامه این کانون تفکر، تبدیل نفت خام به فرآورده‌، علاوه بر فوایدی نظیر اشتغالزایی، رونق اقتصادی، خروج از رکود سایر صنایع و کم‌اثر شدن تحریم­‌های نفتی، موجب سودآوری حداقل ۲ برابری نسبت به خام‌فروشی نفت و ورود ارز به میزان ۲ برابر به کشور می شود.

متن نامه فوق به شرح زیر است:

«همانطور که مستحضر هستید؛ کشورهای غرب آسیا با داشتن ۴۸ درصد منابع نفتی جهان، تنها ۹ درصد از نفت جهان را مصرف می‌کنند. این درحالیست که کشورهای گروه OECD با مصرف ۶۲ درصد از نفت جهان و در اختیار داشتن تنها ۷ درصد از ذخایر نفت، نیازمندترین کشورها به انرژی این منطقه هستند. بخش قابل توجهی از این مصرف در کشورهای پیشرفته، ناشی از اقداماتی است که در راستای تبدیل نفت خام به فرآورده انجام می‌شود.

بررسی‌های کارشناسی نشان می‌دهد که تبدیل نفت خام به فرآورده‌، علاوه بر فوایدی نظیر اشتغال‌زایی، رونق اقتصادی، خروج از رکود سایر صنایع و کم‌اثر شدن تحریم‌­های نفتی، موجب سودآوری حداقل ۲ برابری نسبت به خام‌فروشی نفت و ورود ارز به میزان ۲ برابر به کشور می‌شود. بنابراین، ضروری است جمهوری اسلامی ایران نیز از مزیت دسترسی به منابع عظیم نفت خود استفاده نموده و به جای خام‌فروشی، زمینه را برای توسعه تولید فرآورده‌های ارزشمند نفتی فراهم کند.

از آنجا که در فرمایشات رهبر معظّم انقلاب نیز بارها بر «کاهش خام فروشی نفت» و «هدایت نقدینگی به­ سمت فعالیت‌های مولد اقتصادی» تاکید شده و ماده ۴۴ قانون برنامه ششم توسعه نیز به «ایجاد ظرفیت پالایشی به میزان ۲.۷ میلیون بشكه نفت و میعانات گازی» اشاره دارد، تهیه یک طرح ملی برای این موضوع و اقدام بر اساس آن به ویژه در شرایط اقتصادی فعلی کشور، اهمیت بالایی دارد. در این راستا، کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی در پاییز سال ۱۳۹۷ طرحی را جهت تامین مالی و افزایش جذابیت اقتصادی طرح‌­های پالایشی و پتروپالایشی ارائه نمود؛ این طرح که در تاریخ ۲۷ آذر ۱۳۹۷ به تصویب این کمیسیون رسید، هم‌اکنون در دستورکار صحن علنی مجلس شورای اسلامی قرار دارد.

ضمن تشکر از اقدام هوشمندانه کمیسیون محترم انرژی مجلس شورای اسلامی، ضروری است این طرح با اصلاحاتی به مرحله تصویب و اجرا برسد. از جنابعالی و نمایندگان محترم مجلس شورای اسلامی تقاضا می‌شود با پیگیری اصلاح و تسریع در روند تصویب این طرح، اجرای هر چه سریع‌تر آن را دنبال نمایند.

به پیوست، گزارشی از بررسی طرح مذکور و پیشنهادهای اصلاحی لازم برای آن تقدیم می‌گردد. شبکه تحلیلگران اقتصاد مقاومتی آماده است اصلاحات مورد نیاز این طرح را در جلسات حضوری، خدمت جنابعالی و سایر نمایندگان محترم مجلس شورای اسلامی تشریح نماید.»

همچنین در پیوست نامه شبکه تحلیلگران اقتصاد مقاومتی به رئیس مجلس شورای اسلامی آمده است:

در طرح کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی تحت عنوان «افزایش ظرفیت پالایشگاه‌های های میعانات گازی و نفت خام با استفاده از سرمایه‌گذاری مردمی»، زمینه افزایش جذابیت صنعت پتروپالایش نفت خام برای بخش خصوصی و جلب مشارکت اقتصادی مردم از طریق روش «تنفس خوراک» فراهم شده است. علاوه بر این، انگیزه شرکت‌ها و گروه‌های اقتصادی فعال در این حوزه از طریق اعطای مجوزهای جدیدی نظیر «اجازه صادرات فرآورده‌ به شرکت‌های خصوصی» افزایش می یابد. این دو مورد در ادامه تشریح شده است:

«پتروپالایشگاه‌ها» واحدهای جدید فرآورش نفت خام

بسیاری از پالایشگاه­‌های جهان برای بهبود حاشیه سود پالایشی خود، نسبت به تولید محصولات پتروشیمیایی اقدام کرده و نگرش تجمیع پالایشگاه و پتروشیمی در قالب واحدهای پتروپالایشی را اجرا نموده ­اند. روند جهانی به گونه­‌ای است که سهم سرمایه‌گذاری در احداث پتروپالایشگاه نسبت به پالایشگاه برای شرکت­‌های معتبر بین­‌المللی در حال افزایش است. بررسی وضعیت شرکت­‌های بزرگ صنعت نفت در کشورهای پیشرفته نشان می‌­دهد که این شرکت­‌ها به طراحی و اجرای واحدهای پتروپالایشگاهی روی آورده‌­اند.

به عنوان مثال شرکت بی‌پی ۲۴ درصد، شل ۳۹ درصد، توتال ۷۴ درصد و اکسان‌موبیل ۹۰ درصد فعالیت­‌های خود در زمینه فرآورش نفت را به این زمینه مهم اختصاص داده­‌اند. اصلی‌ترین هدف احداث پتروپالایشگاه، افزایش سودآوری، تنوع فرآورده‌ها، سهولت در بازاریابی و تنوع مشتریان بین‌المللی و تولید محصولات با ارزش افزوده بالا است. دلایل دیگری مانند امنیت تامین خوراک واحدهای پتروشیمی و همچنین هیات مدیره مشترک واحد پالایشگاهی و پتروشیمیایی نیز در ضرورت تجمیع آن‌ها موثر است.

مطالعات کارشناسی نشان می­‌دهد نرخ بازده داخلی (IRR) ارزی پتروپالایشگاه‌­ها بسته به پیکربندی آنها از ۱۶ درصد الی ۲۰ درصد متغیر است که در مقایسه با پالایشگاه­‌های قدیمی و نیز پتروشیمی‌­ها، از سودآوری ۳ تا ۴ برابر برخوردار است.

«تنفس خوراک» روشی برای افزایش جذابیت سرمایه ­گذاری

منظور از «تنفس خوراک»، اعطای خوراک در تمام یا بخشی از سال‌های اول و دوم پس از بهره‌برداری واحد پتروپالایشگاهی است و هزینه خوراک در این مدت به عنوان وام صندوق توسعه ملی به مجموعه سهام­داران پتروپالایشگاه به حساب می آید.

اعطای تنفس خوراک در این طرح از دو جهت موجب جلب مشارکت اقتصادی سهامداران می شود:

  • بهبود سوددهی اقتصادی با افزایش نرخ بازده داخلی (IRR): استفاده از این روش، نرخ بازده داخلی طرح را تا بیش از ۲۲ درصد افزایش می­دهد که باعث افزایش جذابیت طرح برای سرمایه­گذاران خواهد شد.
  • کاهش دوره بازگشت سرمایه به یک سال: در شرایط عادی، دوره بازگشت سرمایه طرح‌های پتروپالایشگاهی همراه با سود آن پس از گذشت ۸ سال از ابتدای بهره‌برداری پروژه اتفاق می‌افتد که این زمان با توجه به فرهنگ اقتصادی و اجتماعی در کشور ما یک زمان طولانی برای بازگشت سرمایه به حساب می‌آید و موجب عدم استقبال مردم و بخش خصوصی برای سرمایه‌گذاری در چنین پروژه‌هایی می‌شود. اما در مدل تنفس خوراک، دوره بازگشت سرمایه به یک سال پس از بهره‌برداری واحد تقلیل می یابد که قطعا در جلب اطمینان خاطر بخش خصوصی و مردم در مشارکت طرح‌­ها موثر است.

عواید اجرای طرح

در نگاهی کلی می­توان عواید حاصل از این طرح را در ۴ بخش زیر خلاصه نمود:

اشتغال‌زایی: این اقدام اشتغال‌زایی ۱ میلیون نفری را برای مدت حداقل ۴۰ سال در کشور به همراه خواهد داشت. میزان اشتغال‌زایی حداکثر این طرح‌ها، بستگی به میزان توسعه صنایع پایین دستی در ذیل طرح‌های مذکور خصوصا در حوزه پتروشیمیایی آنها دارد و می‌تواند تا بیش از ۲ میلیون نفر افزایش یابد.

لوکوموتیو اقتصادی و رونق تولید: اجرای طرح تبدیل پالایشگاه‌های قدیمی به پتروپالایشگاه و همچنین احداث پتروپالایشگاه‌های جدید در کشور، پتانسیل بالایی برای افزایش ظرفیت تولید و خدمات در صدها شرکت دیگر خواهد بود. زیرا احداث این واحدها به مثابه لوکوموتیو اقتصادی است که همراه با خود صنایع فولاد، لوله سازی، ماشین سازی­ها، شرکت­هایی نظیر آذراب، آلومینیوم سازی، سازندگان شیرکنترلی و ابزار پنوماتیکی و حتی صنایع سیمان و شرکت­های عمرانی را به تحرک و خروج از رکود وا می‌دارد.

بی­اثرسازی تحریم­های نفتی: نفت خام تا قبل از فرآورش در واحدهای پالایشگاهی و پتروپالایشگاهی، قابلیت استفاده در هیچ صنعت، خودرو، نیروگاه و حتی پتروشیمی را ندارد و این مسئله مشتری­های نفت ایران را تنها به ۴۰ پالایشگاه در سطح دنیا کاهش داده است. این در حالی است که فرآورش نفت خام و تبدیل آن به زنجیره متنوعی از فرآورده‌های پالایشی و پتروشیمیایی، مشتریان ایران را به بیش از صدها هزار شرکت یا حتی میلیاردها انسان در سطح دنیا افزایش می دهد و موجب می‌شود که صادرات بخش زیادی از فرآورده‌ها از طریق خودروهای سنگین، خط لوله و نهایتا کشتی‌های کوچک به سایر کشورها صورت گیرد. این نحوه از صادرات را می‌توان «توزیع از طریق شبکه مویرگی» نامید که اعمال تحریم‌ها بر روی آن به مراتب سخت‌تر از تحریم نفت خام است. این فرآورده‌ها معمولا در محموله‌های کوچک، عمدتا به کشورهای همسایه و در مسافت‌های نزدیک تجارت می‌شوند.

هدایت نقدینگی: طبق گزارش بانک مرکزی، نقدینگی کشور در آذرماه سال ۱۳۹۷ بیش از ۱۷۰۰ هزار میلیارد تومان بوده است. بنابر نظر کارشناسان مرکز پژوهش­های مجلس، تأمین مالی داخلی برای افزایش ۲ میلیون بشكه در روز به ظرفیت پالایش و پتروپالایش نفت کشور، نیازمند حدود ۴۰ میلیارد دلار معادل ۴۰۰ هزار میلیارد تومان سرمایه است که با توجه به نقدینگی موجود در جامعه، طی یک بازه زمانی مشخص قابل جمع­آوری است. کافی است مردم و بخش خصوصی نسبت به دریافت سود قطعی مشارکت در پروژه­های مذکور مطمئن باشند.

پیشنهادهایی برای بهبود طرح

پیشنهادهای شبکه تحلیلگران اقتصاد مقاومتی برای بهبود این طرح در ۵ بخش زیر ارائه می گردد.

عدم تمرکز بر احداث پالایشگاه‌­های کوچک (مینی ریفاینری) در این طرح: مطابق برخی تعریف­ها، به پالایشگاه­هایی با ظرفیت کمتر از ۲۰ هزار بشکه و مطابق برخی دیگر کمتر از ۵۰ هزار بشکه در روز، مینی ریفاینری گفته می­شود. امروزه احداث این واحدها در کشورهای پیشرفته دنیا منسوخ شده است و «اقتصاد مقیاس» یکی از مهمترین عوامل سوددهی در این صنعت است. البته مینی ریفاینری‌ها تنها می‌توانند پالایشگاه باشند و اجرای یک پتروپالایشگاه کامل در مقیاس کوچک از نظر فنی و اقتصادی غیر ممکن است. احداث تعداد کمی از پالایشگاه‌­های کوچک ممکن است برای برخی مناطق خاص کشور مناسب باشد اما احداث آنها در سطح گسترده در کشور مخصوصا در نقاط پراکنده، هزینه‌­های جانبی بسیاری به همراه خواهد داشت.

لزوم توجه به احداث مجمتع‌­های بزرگ پتروپالایشگاهی: احداث پارک‌­های جدید شیمیایی از سال­‌ها پیش در دنیا مورد توجه قرار گرفته است. به عنوان مثال می­توان به ۷ پارک شیمیایی مطرح در جهان اشاره کرد که عبارتند از:

  • پارک شیمیایی لودویگشافن آلمان
  • پارك صنعت فرآیندی نپیک انگلستان
  • پارك شیمیایی آنتورپ بلژیک
  • پارك نفت و گاز و پتروشیمی هوستون آمریکا
  • منطقه صنعتی مپ تافوت تایلند
  • پارك شیمیایی جزایر جورانگ سنگاپور
  • پارك شیمیایی الجبیل عربستان

به منظور دستیابی به نتیجه مطلوب و ارتقاء کارایی طرح احداث پتروپالایشگاه­‌ها، توجه به احداث پارک (hub) شیمیایی بزرگ در سواحل جنوبی کشور امری ضروری و مهم می‌­باشد. عوامل زیر سودآوری بالای پارک­‌های شیمیایی در سواحل جنوبی کشور را تضمین می­‌کند:

  • استقرار در کنار بنادر اصلی کشور
  • دسترسی به آب­های آزاد و بازارهای مصرف
  • دسترسی به مراکز صنعتی درون قاره­ای
  • نزدیکی و تلفیق با واحدهای بالادستی
  • مبادله بهینه خوراک میان واحدها
  • هم افزایی بیشتر میان واحدهای تولیدی

تهیه مدلی برای ارائه ضمانت سرمایه­‌گذاری به بخش خصوصی و مردم: برای جلوگیری از ایجاد هرگونه رانت و جلب اعتماد بخش خصوصی و مردم لازم است مدلی برای ارائه ضمانت سرمایه‌­گذاری توسط دستگاه­‌های اجرایی و نظارتی، تهیه و تدوین شود تا اطمینان جامعه برای سرمایه­‌گذاری ایمن در طرح‌­های ملی اقتصادی حاصل شود.

توجه به بازار پر تقاضای صنعت پتروشیمی: مطابق گزارش World Oil Outlook 2018 سازمان اوپک، تقاضای نفت برای صنعت پتروشیمی، با افزایشی معادل ۴.۵ میلیون بشکه در روز، از ۱۳ میلیون بشکه در روز در سال ۲۰۱۷، به ۱۷.۵ میلیون بشکه در روز در سال ۲۰۴۰ می­رسد. این میزان رشد تقاضا، بیشترین متوسط رشد در بین صنایع مختلف (نیروگاه­‌های تولید برق، حمل و نقل دریایی، هوایی و زمینی و…) است. میزان رشد تقاضای نفت برای صنعت پتروشیمی در همه مناطق جهان مثبت است. هرچند این رشد تقاضا با مقادیر مختلفی مشاهده می­‌شود ولی با توجه به پیش‌بینی­‌های این سازمان، صنعت پتروشیمی کشورهای عضو اوپک بیشترین تقاضای نفت را خواهند داشت.

مطالعه بازار فرآورده‌های پالایشی و پتروشیمیایی در دنیا خصوصا همسایگان ایران در منطقه به همراه سوریه، یمن و لبنان نشان می‌دهد که بازار فرآورده‌های مذکور در سال‌های آتی با افزایش قابل توجه تقاضا مواجه خواهد بود. به دلیل حجم بالای مواد پتروشیمیایی تولیدی توسط هر پتروپالایشگاه، در یک دوره کوتاه می­‌توان به تولیدکننده پیشتاز محصولات پتروشیمیایی منطفه تبدیل شد.

پروژه‌­های آپگریدینگ پالایشگاه‌های موجود: پیشنهاد می شود اجرای پروژه های آپگریدینگ (بهینه سازی و ارتقاء کمی و کیفی فرآورده ها) پالایشگاه‌های موجود در اولویت این طرح قرار گیرد. تولید نفت کوره با متوسط ۲۳ درصد در سبد فرآورده٬های پالایشگاه‌های نفت کشور، هم اقتصاد این پالایشگاه‌ها را ضعیف کرده است و هم به خاطر وضع قوانین زیست محیطی که از ابتدای سال ۲۰۲۰ میلادی (دی‌ماه ۱۳۹۸) در جهان اعمال خواهد شد، ممکن است موجب وقوع بحران در صادرات این فرآورده شود. تبدیل این واحدهای قدیمی به پتروپالایشگاه موجب می‌شود که تولید نفت کوره آن‌ها به زیر ۶ درصد کاهش یابد. فناوری‌هایی نظیر کک سازی تاخیری می‌توانند تولید این ماده در پتروپالایشگاه‌ها را به صفر درصد نیز برسانند.

نفت کوره اصلی‌ترین نوع سوخت برای کشتی‌ها است. سازمان بین‌المللی دریانوردی (IMO) از سال ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۶ میلادی به ۳ مرحله اعمال محدودیت بر شناورها در خصوص انتشار گوگرد در هوا اقدام کرده است که در آخرین مرحله، حد مجاز انتشار گوگرد توسط کشتی ها از ۳.۵ درصد به ۰.۵ درصد کاهش یافته است که از ۱ ژانویه ۲۰۲۰ به اجرا در می‌آید. متوسط میزان گوگرد در نفت کوره پالایشگاه‌های ایران برابر ۲.۸ درصد است.

پینوشت تکمیلی:

کلیات طرح مذکور صبح امروز در صحن علنی مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید و از فردا جزئیات مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

انتهای پیام/ نفت و انرژی



جهت احترام به مخاطبان فرهیخته، نظرات بدون بازبینی منتشر می شود. لطفا نظرات خود را جهت تعميق و گسترش بحث ارائه نمایید. نظرات حاوی توهين، افترا و تهمت به ديگران پاک می شود.